Pracownia Działań Muzealnych powstała na mocy nowego statutu w 1998 roku i od początku istnienia działa w dwuosobowym składzie. Do jej obowiązków należy: organizowanie wystaw czasowych różnego rodzaju imprez, opracowywanie scenariuszy, prowadzenie lekcji i warsztatów muzealnych, przygotowywanie konkursów, zaopatrywanie i nadzorowanie sklepiku muzealnego, zawiadywanie wydawnictwami, pozyskiwanie sponsorów; akcje promocyjne, gromadzenie danych i sporządzanie zestawień statystycznych dotyczących frekwencji.

Wystawy

W ciągu roku Muzeum prezentuje zwiedzającym od czterech do siedmiu wystaw czasowych. Są to ekspozycje sprowadzane z innych muzeów lub kolekcji prywatnych. Szczególnie cenimy sobie współpracę z Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie, które użycza nam najwięcej ekspozycji czasowych. To głównie stąd pochodzą wystawy przybliżające inne, często odległe, kultury. Niezmiennie cieszą się one wielkim zainteresowaniem dzieci i młodzieży, a to głównie ta grupa wiekowa jest odbiorcą naszych propozycji. W ramach tego cyklu pokazaliśmy m.in.: kulturę Indian Ameryki Północnej, Aborygenów australijskich, sztukę Mórz Południowych , zabawki z krajów egzotycznych.

W roku 2004 chcemy zaproponować naszym widzom przedsięwzięcie p.t. Tydzień Japonii, które będzie spotkaniem z kulturą i sztuką Kraju Kwitnącej Wiśni. 

Dotychczas największym powodzeniem cieszyły się wystawy: Zabawki z krajów egzotycznych (5400 zwiedzających), Tajemnice Świętego Mikołaja (2500), Symbole i sztuka pierwotnych mieszkańców Australii (2000), W dawnej szkole (3790)

Aby zachęcić do odwiedzenia Muzeum, staramy się dbać o ciekawy, niebanalny sposób eksponowania. Do współpracy nad oprawą plastyczną zapraszamy cenionych scenografów i artystów plastyków. 

Niezmiernie ważne są dla nas spotkania z publicznością odwiedzającą wystawy. W tym celu organizujemy imprezy towarzyszące - konkursy plastyczne, warsztaty muzealne, całodzienne imprezy rodzinne. Te ostatnie, to oferta skierowana do innego odbiorcy, niż młodzież szkolna.
Działalność edukacyjna

Pracownicy działu opracowują programy, scenariusze, plany lekcji i warsztatów. Nieustannie poszukujemy nowych form pracy edukacyjnej. Temu służą szkolenia /szczególnie cenne wydają się nam, warsztaty organizowane przez Zamek Królewski w Warszawie, w których staramy się systematyczne uczestniczyć/, spotkania z innymi muzealnikami, analiza literatury specjalistycznej, ale także rozmowy z nauczycielami i odwiedzającymi nas uczniami. Zebrane w ten sposób doświadczenia inspirują nas przy podejmowaniu własnej działalności edukacyjnej. Proponowane przez nas formy pracy z dziećmi i młodzieżą to m.in. warsztaty muzealne. Można je podzielić na kilka grup:

- etnograficzne związane z doroczną obrzędowością Kurpiowskiej Puszczy Białej i Zielonej. Zajęcia odbywają się przed świętami Bożego Narodzenia i Wielkanocy i składają się z dwóch części: teoretycznej - krótkiej opowieści o zwyczajach i obrzędach świątecznych i warsztatowej - samodzielnym wykonaniu przez uczestnika ozdoby choinkowej, pisanki czy palmy. Na zajęcia zapraszamy wybitnych twórców ludowych regionu /Apolonię Nowak, Juliannę Puławską, Halinę Pajkę, Genowefę Staśkiewicz/. Są oni ekspertami udzielającymi rad i służącymi pomocą.. Lekcje z roku na rok cieszą się większym powodzeniem. W 2003 roku pracownicy działu przeprowadzili ich 120 przy frekwencji 2837 osób.

- inspirowane tematyką wystaw czasowych:

a/ Zanim pojawił się druk, czyli dzieje książki rękopiśmiennej / do wystawy 

" Od deski do deski"/

b/ Na Trasie Marzeń i Czy bumerangi wracają? / do wystawy "Symbole i sztuka pierwotnych mieszkańców Australii"/ 

c/ "Nie włócz mię bez honoru, nie dotykaj bez racji" czyli opowieści o szabli /wystawa "Uroda szabli"/

- historyczne, dotyczące przeszłości regionu np.: Ostrołęka - dzieje miasta, wykorzystujące eksponaty historyczne, militaria, kopie dokumentów i zabytków archeologicznych oraz specjalnie przygotowane pomoce naukowe 

Konkursy

W swojej krótkiej działalności PDM przeprowadziła 5 konkursów fotograficznych i plastycznych :

- Zwyczaje i obrzędy na Kurpiach /we współpracy z Ostrołęckim Domem Kultury/, który miał na celu utrwalenie na fotografii amatorskiej ceremonii związanych z kultem religijnym zachowanym w uroczystościach i udokumentowaniem obyczajów, ustalonych sposobów zachowań, sposobów spędzania wolnego czasu, świętowania i imprez folklorystycznych 

- W krainie łowców bizonów - konkurs plastyczny związany z historią, życiem i kulturą Indian Ameryki Północnej /wpłynęły 292 prace/

- Tajemnice Świętego Mikołaja - konkurs na projekt karty świątecznej. Napłynęły 1024 prace, nagrodzono i wyróżniono 106 projektów, z czego osiem wydrukowano w formie kart świątecznych sprzedawanych w sklepiku muzealnym. 

- W zdrowym ciele zdrowy duch - konkurs plastyczny propagujący aktywny wypoczynek, rekreację i sport wśród dzieci i młodzieży /nadesłano 60 prac /

- Szopka bożonarodzeniowa - konkurs plastyczny, będący próbą zainteresowania tradycją wykonywania szopek. Zgłoszono 100 szopek wykonanych różnymi technikami z drewna ze słomianymi strzechami, kartonowe - pokryte kolorową bibułą, z masy solnej, pianki, papier-mache, gliny, od małych kilkunastocentymetrowych po duże ponadmetrowe. 

Nagrodzono 46 prac. 

Każdy konkurs został podsumowany wystawą, którą odwiedzali nie tylko uczestnicy, ale również ich rodziny.

Imprezy

Przy okazji wystawy Indianie Wielkich Równin po raz pierwszy zorganizowano towarzyszącą imprezę plenerową I Ty zostań Indianinem. Jej celem miało być zaprezentowanie kultury Indian Ameryki Północnej oraz aktywny udział całych rodzin w zabawach, grach i konkursach. Złożyły się na nią warsztaty plastyczne: przygotowanie pióropuszy i opasek, wykonywanie biżuterii, malowanie twarzy na wzór indiańskich wojowników, sypanie piaskowych obrazów według piktogramów indiańskich, tworzenie wspólnego obrazu Na horyzoncie Wielkich Równin i widowisko folklorystyczne typu pow-wow, podczas którego zespół Stowarzyszenia Żółwi ze Sztumu zaprezentował tradycyjne tańce nawiązujące do obrzędów religijnych Indian Równin.

Zachęceni sukcesem naszej propozycji postanowiliśmy organizować w przyszłości więcej takich spotkań.

Pracownia Działań Muzealnych zajmuje się też udostępnianiem wystaw planszowych i fotograficznych o tematyce historycznej i etnograficznej. Najczęściej wypożyczane są: Sztuka ludowa kurpiowskiej Puszczy Białej i Zielonej, Wycinanka kurpiowska, Powstanie listopadowe w ikonografii, Szkolnictwo na Kurpiach 1905-1939.
PDM jest działem o szerokim i różnorodnym zakresie obowiązków. Jednak jego najważniejszym celem jest tworzenie wizerunku Muzeum, atrakcyjnego dla coraz bardziej wymagających odbiorców.

Grażyna Talarek